Hvanndalabjarg / Hvanndalir

Hvanndalir
Hrikabj÷rgin vestan Ëlafsfjar­ar eru mj÷g tilkomumikil a­ sjß ■egar fari­ er veginn um Ëlafsfjar­arm˙la. Ůar heita ■au hŠstu Arnfinnsfjall (854 m) og Hvanndalabj÷rg (755 m), ■verhnÝpt standberg Ý sjˇ fram vestan vi­ Ëlafsfj÷r­, en a­ austan "teygir hinn myrki m˙li fram, minnist vi­ bo­af÷llin" eins og prˇfessor Jˇn Helgason or­a­i ■a­. Nor­an undir Hvanndalabjargi eru Hvanndalir og nor­an ■eirra Hvanndalabyr­a (625 m) og Hvanndalaskri­ur sŠbrattar en ■ˇ fŠrar fyrir gangandi menn vi­ gˇ­ skilyr­i. Hßir sjßvarbakkar eru fram undan d÷lunum, tŠpar lendingar og uppsßtur ÷r­ugt. Um VÝkurbyr­u, sem liggur bak vi­ e­a vestan vi­ Hvanndali, er lei­ yfir Ý HÚ­insfj÷r­ til VÝkurdals.

Hvanndalir eru ■rj˙ daladr÷g. Yst er Hvanndalur, ˙t ˙r honum a­ sunnan er lÝti­ dalhvolf sem nefnt er Selskßl og sy­st Sřrdalur sem er grynnstur, a­eins slakki ni­ur ß bak vi­ Hvanndalabj÷rg. Milli Sřrdals og Hvanndals er lßgur fjallsrani sem heitir Hßdegisfjall og sunnan vi­ Selskßl gnŠfir hvassbrřndur hamratindur sem heitir Mi­degisfjall e­a Mi­degishyrna.

Hßdegisfjall er nyrsti hluti Hvanndalabjargs. Vestast Ý ■vÝ vi­ efri enda Sřrdals er lÝtil gjß e­a einskonar hli­ sem fari­ er um ˙r a­aldalnum. Ůar var fyrir ˇral÷ngu ger­ur lÝtill grjˇtgar­ur sem loka­i alveg fyrir ■ennan h÷mrum girta dal. Ůar voru ß­ur fyrr me­an enn■ß var bygg­ Ý Hvannd÷lum geymd frßfŠrnal÷mbin og var ■etta ■vÝ einskonar afrÚttur og litli grjˇtgar­urinn einskonar afrÚttargir­ing, lÝklega s˙ stysta ß landinu. ═ Jar­abˇk ┴rna og Pßls segir um Hvanndali a­ nokkrir segi "■a­ hafi a­ fornu heiti­ Fanndalir". Inni Ý slÝkum fjallasal safnast miklar fannir a­ vetri til en fram ß b÷kkunum var snjˇlÚtt og ■arna eru annßlu­ landgŠ­i fyrir sau­fÚ.

═ Hvannd÷lum er sta­ur sem heitir Ëdßinsakur. Ůar voru talin vaxa lÝfgr÷s og sß sem ■eirra neytti gat ekki dßi­. Stˇ­ ß­ur bŠr hjß Ëdßinsakri en hann lag­ist Ý au­n og var fluttur ß annan sta­ vegna ■ess a­ menn t÷ldu seig ekki geta b˙i­ vi­ slÝk ÷rl÷g.

Hvanndalir eru mj÷g einangra­ur ˙tkjßlki. Stopul bygg­ var ■ar og flestir sem ■ar bjuggu voru a­eins fß ßr Ý senn. Var ■vÝ břli ■etta oft Ý ey­i svo ßrum og ßratugum skipti. ┴ri­ 1896 keypti hreppsnefnd Hvanneyrarhrepps j÷r­ ■essa af bˇndanum Ý Hvannd÷lum til ■ess a­ ˙tiloka mannabygg­ ■ar. Um ßratug sÝ­ar var j÷r­in seld bˇnda Ý Ëlafsfir­i. Fyrr ß ßrum notu­u Ëlafsfir­ingar Hvanndali til heyskapar og var ■ß legi­ ■ar vi­ Ý tj÷ldum ß me­an ß heyskap stˇ­. Erfitt hefur sennilega oft veri­ a­ flytja heyi­ ■a­an en ■arna er ßkaflega gr÷sugt.

Ůar sem Hvanndalir eru fyrir opnu hafi og hßir klettabakkar eru framundan ■eim er hŠtta ß sjˇslysum ■ar ■egar ve­ur breytist sn÷gglega. Enda hafa slys or­i­ ■ar, bŠ­i vi­ setningu og lendingu bßta. ┴takanlegt sjˇslys var­ Ý svok÷llu­um Sřrdalsvogum ßri­ 1783 er ■rÝr bßtar fˇrust ■ar og af ■eim ellefu sjˇmenn. Var ■a­ vegna skyndilegs ofve­urs sem skall ß er ■eir voru vi­ vei­ar undir bjarginu. Ůarna er mj÷g brimasamt ef eitthva­ er a­ ve­ri. N˙ er Ý Hvannd÷lum bj÷rgunarskřli SlysavarnafÚlags ═slands, ■eim til bjargar sem lenda Ý hrakningum ■arna svo langt frß mannabygg­um.

Hvanndalabj÷rg
Af hamrafj÷llum Hvanndala er vÝ­ ˙tsřn austur me­ Nor­urlandi, alla lei­ til MelrakkaslÚttu, og Lßtrastr÷nd austan Eyjafjar­ar blasir vi­. Til nor­urs sÚr ˙t yfir GrÝmseyjarsund og til GrÝmseyjar. Inn til landsins taka vi­ ˇreglulegar fjallastrřtur og klettahryggir me­ hjarnf÷nnum. Er ■etta allt hi­ hrikalegasta landslag sem vir­ist vera ˇgrei­fŠrt Ý hŠsta mßta og ekki ßrennilegt, og varla ÷­rum fŠrt en fuglinum flj˙gandi eins og sagt var Ý Švintřrunum. Eitthva­ ver­a menn ■ˇ a­ fara um ■etta svŠ­i vegna fjßrleita.

═ Hvanndalabj÷rgum er sagt a­ sÚ mikil tr÷llabygg­:

RÝsa ■ar gegn nor­rinu risalegfj÷ll.
Hvergi eru meiri og magna­ri tr÷ll.

Svo segir Jˇn Trausti Ý kvŠ­inu Konan Ý Hvanndalabj÷rgum sem hann orti eftir ■jˇ­s÷gu um konu er hvarf Ý Hvanndalabj÷rg frß bˇnda sÝnum Ý Mßlmey ß Skagafir­i. Saga ■essi er til Ý fleiri en einni ger­, en hÚr ver­ur rifja­ upp a­alefni s÷gunnar Ý ■eirri ger­ sem skßldi­ notar.

Ma­ur konunnar hÚt Jˇn, bjuggu ■au Ý Mßlmey og hvarf konan frß honum a­fararkv÷ld jˇla. Leita­i ■ß Jˇn bˇndi til prests sÝns, sÚra Hßlfdanar Narfasonar (d. 1568) ß Felli Ý SlÚttuhlÝ­, til ■ess a­ hafa uppi ß konunni. Var­ ˙r a­ sÚra Hßlfdan rei­ lß­ og l÷g me­ Jˇn bˇnda fyrir aftan sig og segir svo frß f÷r ■eirra Ý Ůjˇ­s÷gum Jˇns ┴rnasonar:

N˙ halda ■eir ßfram fyrir framan Siglufj÷r­ og Siglunes og svo fyrir framan HÚ­insfj÷r­, uns ■eir koma a­ Hvanndalabjargi vestan vi­ Ëlafsfj÷r­. Ůar nemur prestur loks sta­ar framan undir bjarginu. Er ■ar a­ sjß einsog stˇr hur­ Ý bjarginu; lřkst h˙n upp og koma ■ar ˙t tvŠr tr÷llkonur, mj÷g stˇrar og allar helblßar; lei­a ■Šr milli sÝn ■ri­ju tr÷llkonuna, sem er nokkru minni, en ÷ll lÝka helblß, nema hvÝtur kross Ý enni. . . . "Ůarna sÚr­u konuna ■Ýna, Jˇn," segir prestur. (III. S. 534-535)

═ Hvannd÷lum voru brŠ­ur ■rÝr ß d÷gum Gu­brands biskups Ůorlßkssonar. Ůeir voru "knßlegir menn, og kunnu vel til ß sjˇ, sterkir og huga­ir vel" einsog segir Ý ┴rbˇkum EspˇlÝns. Biskupinn fÚkk ■ß ßri­ 1580 til a­ leita Kolbeinseyjar ■vÝ hann taldi a­ einhverjar nytjar mŠtti af henni hafa. Frß f÷r ■eirra HvanndalabrŠ­ra segir Ý KolbeinseyjarvÝsum sem sÚra Jˇn Einarsson orti 1665 og prenta­ar eru Ý ritinu Bl÷ndu (I). BrŠ­urnir komust til Kolbeinseyjar Ý ■ri­ju tilraun, fermdu skip sitt af fiski, eggjum og fugli; h÷f­u me­ sÚr til biskups langvÝu, geirfugl og fřl.

á





Takk fyrir!

┴bending ■Ýn er mˇttekin